Đồng sáng lập là gì?

Trong thực tế, đồng sáng lập có thể đóng góp ý tưởng, chuyên môn, vốn, công nghệ, mạng lưới quan hệ, khả năng phát triển sản phẩm hoặc năng lực vận hành. Tuy nhiên, không phải cứ góp vốn, làm việc từ sớm hoặc giữ chức vụ quản lý cao thì mặc nhiên trở thành đồng sáng lập. Việc xác định một người có phải đồng sáng lập hay không cần nhìn vào vai trò thực tế của họ trong quá trình hình thành tổ chức và các thỏa thuận giữa những người tham gia.

Đồng sáng lập có nghĩa là gì?

Khái niệm đồng sáng lập được hiểu rõ nhất khi tách thành hai thành tố: “sáng lập” và “đồng”.

“Sáng lập” thể hiện việc tham gia tạo lập một tổ chức hoặc dự án mới. “Đồng” cho thấy quá trình này được thực hiện cùng ít nhất một người khác. Vì vậy, khi một doanh nghiệp được hình thành bởi nhiều người cùng đóng vai trò sáng lập, mỗi người trong nhóm đó có thể được gọi là đồng sáng lập.

Ví dụ, ba người cùng xác định vấn đề cần giải quyết, phát triển ý tưởng kinh doanh, xây dựng sản phẩm ban đầu và tổ chức hoạt động của một startup. Nếu cả ba được thống nhất là thành viên của nhóm sáng lập, họ có thể được gọi là các co-founder.

Điều quan trọng là đồng sáng lập mô tả mối quan hệ của một cá nhân với quá trình hình thành tổ chức, chứ bản thân thuật ngữ này không đủ để xác định toàn bộ quyền hạn, chức vụ quản lý hay tỷ lệ sở hữu của người đó.

Đồng sáng lập thường tham gia vào những gì?

Vai trò thực tế của đồng sáng lập phụ thuộc vào nhu cầu của từng doanh nghiệp và năng lực của từng thành viên. Trong giai đoạn đầu, phạm vi công việc thường rộng hơn một chức danh chuyên môn thông thường vì tổ chức chưa có đầy đủ nhân sự và hệ thống vận hành.

Một đồng sáng lập có thể tham gia vào:

·         Xác định vấn đề và hình thành ý tưởng ban đầu

·         Xây dựng sản phẩm hoặc dịch vụ

·         Xác định mô hình kinh doanh

·         Đóng góp vốn hoặc các nguồn lực khác

·         Tìm kiếm khách hàng và phát triển thị trường

·         Xây dựng đội ngũ ban đầu

·         Thiết lập cách thức vận hành

·         Đưa ra những quyết định quan trọng trong giai đoạn hình thành doanh nghiệp

Không phải mọi đồng sáng lập đều thực hiện tất cả những công việc trên. Một nhóm sáng lập có thể phân chia vai trò dựa trên năng lực: người phụ trách sản phẩm, người phụ trách công nghệ, người phụ trách kinh doanh hoặc người đảm nhiệm vận hành.

Do đó, giá trị của một đồng sáng lập không chỉ nằm ở việc ai là người nghĩ ra ý tưởng đầu tiên. Quá trình biến ý tưởng thành một tổ chức có khả năng hoạt động thường cần nhiều loại nguồn lực và năng lực khác nhau.

Founder và co-founder khác nhau như thế nào?

“Founder” có nghĩa là người sáng lập, còn “co-founder” thường được dịch là đồng sáng lập.

Khác biệt chính nằm ở bối cảnh sáng lập. Khi một cá nhân tự mình sáng lập một tổ chức, người đó có thể được gọi là founder. Khi nhiều người cùng tham gia sáng lập, thuật ngữ co-founder được sử dụng để thể hiện việc quá trình sáng lập có nhiều thành viên.

Ví dụ:

·         A tự thành lập một dự án và là người sáng lập duy nhất → A là founder

·         A và B cùng sáng lập một doanh nghiệp → A và B có thể được gọi là co-founder

·         A, B và C cùng tạo lập startup → cả ba có thể là co-founder nếu đó là vai trò được nhóm sáng lập xác lập

Trong giao tiếp thực tế, cách sử dụng “founder” và “co-founder” không phải lúc nào cũng hoàn toàn thống nhất. Vì vậy, khi cần xác định quyền và nghĩa vụ thực tế của một người, không nên chỉ dựa vào cách họ giới thiệu chức danh.

Đồng sáng lập có nhất thiết là CEO không?

Không. Đồng sáng lập và CEO mô tả hai khía cạnh khác nhau.

Đồng sáng lập phản ánh vai trò của một người đối với quá trình hình thành tổ chức, trong khi CEO là chức danh liên quan đến quản lý và điều hành.

Một người có thể đồng thời là co-founder và CEO nếu vừa tham gia sáng lập vừa đảm nhiệm vị trí CEO. Tuy nhiên, một co-founder khác có thể phụ trách công nghệ, sản phẩm hoặc lĩnh vực khác mà không giữ chức CEO.

Ví dụ, một startup có hai đồng sáng lập:

·         Người thứ nhất là Co-founder & CEO, chịu trách nhiệm điều hành chung

·         Người thứ hai là Co-founder & CTO, tập trung vào công nghệ

Cả hai đều là đồng sáng lập nhưng chức năng quản lý khác nhau.

Điều này cũng giải thích vì sao không nên hiểu “đồng sáng lập” như một chức danh đồng nghĩa với “giám đốc”. Một khái niệm nói về nguồn gốc tham gia tổ chức, còn khái niệm kia nói về vị trí quản lý.

Đồng sáng lập có nhất thiết phải sở hữu cổ phần không?

Không nên đồng nhất hoàn toàn khái niệm đồng sáng lập với cổ đông, thành viên góp vốn hoặc chủ sở hữu.

Về mặt khái niệm, đồng sáng lập phản ánh việc một người tham gia quá trình sáng lập. Quyền sở hữu lại liên quan đến phần lợi ích hoặc phần vốn mà cá nhân nắm giữ trong tổ chức theo cấu trúc và thỏa thuận cụ thể.

Trong nhiều startup, các đồng sáng lập có sở hữu cổ phần hoặc phần vốn vì họ cùng tạo dựng doanh nghiệp. Tuy nhiên, tỷ lệ sở hữu giữa các đồng sáng lập không nhất thiết bằng nhau và có thể thay đổi theo thời gian.

Ngược lại, một người có thể đầu tư tiền và sở hữu một phần doanh nghiệp nhưng không vì vậy mà trở thành đồng sáng lập. Nhà đầu tư tham gia sau khi doanh nghiệp đã được hình thành là ví dụ điển hình cho sự khác biệt này.

Vì thế, cần tách ba câu hỏi:

1.    Người này có tham gia sáng lập hay không?

2.    Người này đang giữ chức vụ gì?

3.    Người này sở hữu bao nhiêu phần lợi ích hoặc phần vốn?

Ba câu hỏi có liên quan nhưng không phải cùng một vấn đề.

Khi nào một người được xem là đồng sáng lập?

Không thể chỉ dựa vào một hành động đơn lẻ để xác định vai trò đồng sáng lập trong mọi trường hợp. Cần xem xét tổng thể quá trình một người tham gia vào việc hình thành tổ chức.

Các yếu tố có thể giúp nhận diện vai trò này gồm:

·         Tham gia từ quá trình hình thành doanh nghiệp hoặc dự án

·         Có đóng góp quan trọng vào việc đưa ý tưởng thành hoạt động thực tế

·         Cùng những người sáng lập khác xây dựng nền tảng ban đầu của tổ chức

·         Gánh trách nhiệm hoặc rủi ro gắn với quá trình sáng lập

·         Được các bên liên quan xác lập hoặc thừa nhận là thành viên nhóm sáng lập

Trong đó, thời điểm tham gia là yếu tố đáng chú ý nhưng không nên được sử dụng riêng lẻ. Một nhân viên được tuyển rất sớm có thể đóng góp lớn cho startup nhưng vẫn là nhân viên đầu tiên thay vì đồng sáng lập. Ngược lại, một người gia nhập sau thời điểm ý tưởng xuất hiện nhưng tham gia trực tiếp vào quá trình thực sự hình thành doanh nghiệp có thể được nhóm xác định là co-founder.

Vì vậy, ranh giới cần được làm rõ thông qua vai trò thực tế và thỏa thuận giữa các bên, thay vì chỉ dựa vào cách gọi.

Đồng sáng lập khác gì với người góp vốn và nhân viên đầu tiên?

Ba vai trò này dễ bị nhầm lẫn vì đều có thể xuất hiện ở giai đoạn đầu của một doanh nghiệp.

Đồng sáng lập tham gia vào quá trình tạo lập tổ chức với tư cách thành viên của nhóm sáng lập.

Người góp vốn hoặc nhà đầu tư cung cấp nguồn lực tài chính và có thể nhận quyền lợi sở hữu tương ứng, nhưng việc đầu tư vốn tự nó không chứng minh rằng người đó là đồng sáng lập.

Nhân viên đầu tiên có thể gia nhập doanh nghiệp rất sớm và tạo ra đóng góp quan trọng, nhưng nếu người đó được tuyển vào một tổ chức đã được nhóm sáng lập hình thành thì bản chất vai trò vẫn khác co-founder.

Sự phân biệt này có ý nghĩa thực tế bởi đóng góp, chức danh, quyền quản lý và quyền sở hữu là những vấn đề khác nhau. Gọi tất cả những người tham gia sớm là “đồng sáng lập” sẽ làm mất đi ý nghĩa của vai trò sáng lập.

Vì sao cần xác định rõ vai trò giữa các đồng sáng lập?

Khi có nhiều người cùng xây dựng một doanh nghiệp, sự khác biệt về kỳ vọng có thể xuất hiện ngay cả khi ban đầu mọi người có chung mục tiêu.

Một người có thể cho rằng đóng góp ý tưởng quan trọng nhất, trong khi người khác tập trung toàn thời gian vào phát triển sản phẩm hoặc kinh doanh. Nếu vai trò, trách nhiệm và lợi ích không được làm rõ, cách mỗi người đánh giá đóng góp của mình có thể khác đáng kể.

Vì vậy, nhóm đồng sáng lập cần làm rõ những vấn đề như:

·         Ai chịu trách nhiệm cho lĩnh vực nào

·         Những quyết định quan trọng được đưa ra như thế nào

·         Mức độ cam kết của từng người

·         Quyền lợi và phần sở hữu được xác định ra sao

·         Điều gì xảy ra nếu một đồng sáng lập rời dự án

·         Cách xử lý khi các thành viên không thống nhất

Ý nghĩa thực tế của việc phân định này là biến quan hệ “cùng sáng lập” thành một cơ chế hợp tác rõ ràng. Một nhóm có nhiều người tài năng vẫn có thể gặp khó khăn nếu trách nhiệm bị chồng chéo hoặc các bên có kỳ vọng khác nhau về quyền quyết định và lợi ích.

Những hiểu lầm phổ biến về đồng sáng lập

Một hiểu lầm thường gặp là người nghĩ ra ý tưởng luôn là người sáng lập duy nhất. Trên thực tế, ý tưởng chỉ là một phần của quá trình tạo lập; một tổ chức còn cần sản phẩm, nguồn lực, con người và khả năng vận hành.

Hiểu lầm thứ hai là mọi đồng sáng lập đều có quyền lực ngang nhau. Việc cùng là co-founder không tự động có nghĩa mọi người có cùng chức vụ, cùng quyền ra quyết định hoặc cùng tỷ lệ sở hữu.

Hiểu lầm thứ ba là góp vốn đồng nghĩa với đồng sáng lập. Vốn có thể là một đóng góp quan trọng, nhưng nhà đầu tư và thành viên nhóm sáng lập là hai vai trò khác nhau.

Cuối cùng, cũng không nên cho rằng CEO đương nhiên là người sáng lập. CEO mô tả vị trí điều hành; người giữ vị trí này có thể là một đồng sáng lập hoặc một nhà quản lý được bổ nhiệm sau đó.

Tóm lại, đồng sáng lập là người cùng một hoặc nhiều cá nhân khác tham gia vào quá trình hình thành một doanh nghiệp, dự án hoặc tổ chức với tư cách thành viên của nhóm sáng lập. Khái niệm này tập trung vào vai trò trong quá trình tạo lập, không tự động xác định chức vụ quản lý, quyền quyết định hay tỷ lệ sở hữu.

Do đó, khi tìm hiểu một người có phải đồng sáng lập hay không, cần xem xét vai trò thực tế của họ trong giai đoạn hình thành tổ chức và thỏa thuận giữa các thành viên, thay vì chỉ nhìn vào việc người đó góp vốn, tham gia sớm hay đang giữ một chức danh quản lý.