Cách lựa chọn nguồn tài trợ phù hợp

Vì vậy, quyết định tài trợ cần đồng thời trả lời bốn câu hỏi: vốn được sử dụng cho việc gì, cần trong bao lâu, doanh nghiệp thực sự phải trả bao nhiêu và doanh nghiệp có thể chịu loại rủi ro nào. Sau đó mới so sánh vay ngắn hạn, vay dài hạn, tín dụng thương mại, thuê tài chính, vốn chủ sở hữu hoặc phương án kết hợp.

Bắt đầu từ mục đích sử dụng vốn

Mục đích sử dụng vốn quyết định đặc điểm của dòng tiền cần tài trợ và là điểm xuất phát hợp lý khi lựa chọn nguồn tài trợ. Nhu cầu mua nguyên liệu cho một chu kỳ sản xuất khác về bản chất với nhu cầu mua máy móc sử dụng nhiều năm hoặc tài trợ một dự án tăng trưởng chưa tạo dòng tiền ổn định.

Có thể phân biệt ba nhóm nhu cầu chính:

·         Nhu cầu vốn lưu động ngắn hạn: Mua nguyên liệu, bổ sung hàng tồn kho, tài trợ khoản phải thu hoặc bù khoảng trống tiền mặt trong chu kỳ kinh doanh

·         Nhu cầu đầu tư dài hạn: Máy móc, thiết bị, nhà xưởng, hệ thống công nghệ hoặc tài sản tạo lợi ích trong nhiều kỳ

·         Nhu cầu vốn có rủi ro cao: Phát triển sản phẩm mới, mở thị trường hoặc dự án mà dòng tiền tương lai còn khó dự báo

Với nhu cầu ngắn hạn có khả năng tự hoàn trả sau một chu kỳ kinh doanh, tín dụng ngắn hạn, hạn mức tín dụng hoặc tín dụng thương mại thường có cấu trúc phù hợp hơn. Nếu tài trợ tài sản sử dụng trong nhiều năm, khoản vay hoặc nguồn vốn có thời hạn dài hơn giúp giảm áp lực phải hoàn vốn quá sớm.

Đối với dự án có rủi ro lớn và chưa tạo dòng tiền đủ ổn định để trả lãi, tăng vốn chủ sở hữu có thể phù hợp hơn việc gia tăng nợ. Đổi lại, chủ sở hữu hiện tại phải chấp nhận chia sẻ một phần lợi ích kinh tế và có thể cả quyền kiểm soát.

Điểm quan trọng là không lựa chọn nguồn vốn độc lập với tài sản hoặc hoạt động mà nguồn vốn đó tài trợ.

Ghép thời hạn tài trợ với thời gian tạo dòng tiền

Nguyên tắc phù hợp kỳ hạn giúp hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải hoàn trả vốn trước khi khoản đầu tư tạo đủ tiền. Tài sản hoặc nhu cầu vốn càng dài hạn thì nguồn tài trợ thường càng cần có thời hạn tương ứng.

Ví dụ, nếu doanh nghiệp vay khoản ngắn hạn để mua một thiết bị có thời gian thu hồi vốn bốn năm, khoản vay có thể đáo hạn trong khi phần lớn dòng tiền từ thiết bị chưa được tạo ra. Doanh nghiệp khi đó phải sử dụng dòng tiền từ hoạt động khác hoặc vay mới để trả khoản nợ cũ. Đây là rủi ro tái cấp vốn.

Chiều ngược lại cũng cần được xem xét. Sử dụng nguồn vốn dài hạn cho một nhu cầu chỉ tồn tại vài tháng có thể khiến doanh nghiệp tiếp tục chịu chi phí vốn sau khi nhu cầu ban đầu đã kết thúc.

Có thể áp dụng nguyên tắc:

Thời hạn nguồn tài trợ ≈ thời gian vốn bị sử dụng và thời gian hình thành dòng tiền hoàn trả

Nguyên tắc này không đòi hỏi hai khoảng thời gian phải bằng nhau tuyệt đối. Doanh nghiệp còn cần một khoảng an toàn nếu doanh thu đến chậm, thời gian thu hồi công nợ kéo dài hoặc dự án chậm hơn kế hoạch.

Với vốn lưu động thường xuyên — phần vốn liên tục phải duy trì để doanh nghiệp vận hành — chỉ dựa vào các khoản vay cực ngắn hạn cũng có thể tạo áp lực đảo nợ liên tục. Vì vậy, cần phân biệt nhu cầu vốn lưu động tạm thời với phần nhu cầu vốn tồn tại lâu dài.

So sánh tổng chi phí thay vì chỉ nhìn lãi suất

Lãi suất chỉ là một thành phần của chi phí tài trợ bằng nợ. Khi so sánh các phương án, doanh nghiệp cần tính tổng dòng tiền phải bỏ ra để có và sử dụng nguồn vốn.

Với khoản vay, chi phí có thể bao gồm:

·         Tiền lãi

·         Phí thu xếp, quản lý hoặc cam kết

·         Chi phí tài sản bảo đảm

·         Chi phí pháp lý và thủ tục

·         Điều kiện duy trì số dư hoặc các nghĩa vụ kèm theo

·         Chi phí phát sinh khi trả nợ trước hạn hoặc vi phạm điều kiện vay

Do đó, khoản vay có lãi suất danh nghĩa thấp chưa chắc có tổng chi phí thấp nhất.

Với vốn chủ sở hữu, doanh nghiệp không phải trả một mức lãi cố định như khoản vay nhưng vốn này cũng không miễn phí. Nhà đầu tư cung cấp vốn để đổi lấy quyền hưởng lợi từ giá trị doanh nghiệp trong tương lai. Khi doanh nghiệp tăng trưởng mạnh, phần giá trị phải chia sẻ có thể lớn hơn đáng kể chi phí của một khoản vay.

Có thể hình dung chi phí vốn chủ sở hữu dưới dạng lợi suất mà nhà đầu tư kỳ vọng nhận được để chấp nhận rủi ro đầu tư. Vì vậy, so sánh nợ và vốn chủ sở hữu không nên chỉ dựa trên câu hỏi “phương án nào phải trả lãi thấp hơn”, mà phải xét cả nghĩa vụ tiền mặt, quyền sở hữu và giá trị kinh tế phải chia sẻ.

Nếu doanh nghiệp sử dụng đồng thời nợ và vốn chủ sở hữu, chi phí vốn tổng thể có thể được đánh giá thông qua chi phí vốn bình quân gia quyền:

WACC = Tỷ trọng vốn chủ sở hữu × Chi phí vốn chủ sở hữu Tỷ trọng nợ × Chi phí nợ sau thuế

WACC hữu ích khi đánh giá cấu trúc vốn tổng thể, nhưng không thay thế việc phân tích dòng tiền thực tế của từng khoản tài trợ.

Đánh giá khả năng trả nợ và mức rủi ro có thể chịu

Nợ tạo nghĩa vụ thanh toán theo lịch đã cam kết. Do đó, trước khi tăng vay, doanh nghiệp cần kiểm tra liệu dòng tiền tạo ra có đủ để trả cả gốc và lãi trong những điều kiện kém thuận lợi hơn kế hoạch hay không.

Một chỉ tiêu có thể sử dụng là hệ số khả năng trả nợ:

DSCR = Dòng tiền có thể dùng để trả nợ / Tổng nghĩa vụ trả nợ trong kỳ

Về mặt số học, DSCR bằng 1 có nghĩa dòng tiền vừa đủ đáp ứng nghĩa vụ nợ; thấp hơn 1 cho thấy dòng tiền của kỳ đang xét không đủ bao phủ nghĩa vụ đó. Tuy nhiên, chỉ đạt đúng 1 không tạo vùng đệm cho biến động doanh thu, chi phí hoặc thời điểm thu tiền. Mức an toàn cần thiết phải được xác định theo tính ổn định của dòng tiền và điều kiện của từng khoản vay, thay vì áp dụng một ngưỡng cố định cho mọi doanh nghiệp.

Doanh nghiệp có doanh thu tương đối ổn định và dự báo dòng tiền đáng tin cậy thường có khả năng chịu nghĩa vụ nợ tốt hơn doanh nghiệp có dòng tiền biến động mạnh. Khi doanh thu chưa chắc chắn, nghĩa vụ trả lãi và gốc cố định có thể khuếch đại rủi ro tài chính.

Vốn chủ sở hữu xử lý rủi ro theo cơ chế khác. Doanh nghiệp không phải hoàn trả vốn theo lịch cố định như khoản vay, nên áp lực thanh khoản thấp hơn khi kết quả kinh doanh suy giảm. Đổi lại, nhà đầu tư cùng tham gia vào lợi ích tăng trưởng và chủ sở hữu hiện tại bị pha loãng tỷ lệ sở hữu.

Vì vậy, không có quy tắc rằng nợ luôn tốt hơn vốn chủ sở hữu vì “rẻ hơn”, cũng không thể kết luận vốn chủ sở hữu luôn an toàn hơn. Phương án phù hợp phụ thuộc vào khả năng tạo dòng tiền, biến động kinh doanh và mức nghĩa vụ cố định doanh nghiệp có thể chịu.

Cân nhắc tài sản bảo đảm, quyền kiểm soát và tính linh hoạt

Hai nguồn vốn có chi phí tài chính gần giống nhau vẫn có thể tạo ra những hệ quả rất khác đối với doanh nghiệp.

Khoản vay có thể yêu cầu tài sản bảo đảm, giới hạn vay thêm, duy trì một số chỉ tiêu tài chính hoặc tuân thủ các điều kiện khác. Những ràng buộc này có thể làm giảm khả năng điều chỉnh tài chính khi hoạt động kinh doanh thay đổi.

Vốn chủ sở hữu không tạo nghĩa vụ trả gốc và lãi theo lịch như nợ nhưng có thể làm giảm tỷ lệ sở hữu của cổ đông hiện hữu. Tùy thỏa thuận, nhà đầu tư còn có thể tham gia vào quản trị hoặc một số quyết định quan trọng.

Doanh nghiệp vì thế cần đánh giá đồng thời:

Ngoài chi phí, doanh nghiệp nên xem xét khả năng trả trước, rút vốn theo nhu cầu, gia hạn, tái cấp vốn và điều chỉnh quy mô nguồn vốn. Một nguồn tài trợ linh hoạt đôi khi có giá trị hơn một phương án rẻ hơn nhưng khiến doanh nghiệp mất khả năng ứng phó khi kế hoạch kinh doanh thay đổi.

Dùng ma trận để lựa chọn nguồn tài trợ

Sau khi phân tích từng yếu tố, doanh nghiệp có thể chuyển chúng thành một quy trình ra quyết định thay vì lựa chọn theo cảm tính.

Trước tiên, xác định số tiền cần huy động, mục đích sử dụng và thời gian vốn thực sự cần thiết. Tiếp theo, dự báo dòng tiền để xác định thời điểm nguồn vốn có thể được hoàn trả. Chỉ những phương án có kỳ hạn tương thích mới nên đi tiếp vào vòng so sánh.

Sau đó, đánh giá từng phương án theo năm tiêu chí chính:

1.    Phù hợp mục đích: Nguồn vốn có phù hợp với tài sản hoặc hoạt động cần tài trợ không

2.    Phù hợp kỳ hạn: Lịch hoàn trả có tương thích với quá trình tạo dòng tiền không

3.    Chi phí: Tổng chi phí kinh tế của nguồn vốn là bao nhiêu

4.    Rủi ro: Doanh nghiệp có chịu được nghĩa vụ cố định khi kết quả kinh doanh xấu hơn dự kiến không

5.    Ràng buộc: Nguồn vốn ảnh hưởng thế nào đến tài sản bảo đảm, quyền sở hữu, quyền kiểm soát và khả năng huy động vốn tiếp theo

Có thể xây dựng ma trận chấm điểm nội bộ, chẳng hạn từ 1 đến 5 cho từng tiêu chí. Tuy nhiên, điểm tổng chỉ nên hỗ trợ quyết định. Một phương án đạt điểm cao vẫn phải bị loại nếu vi phạm điều kiện bắt buộc, chẳng hạn kỳ hạn quá ngắn hoặc nghĩa vụ trả nợ vượt khả năng dòng tiền.

Trong thực tế, phương án tối ưu cũng không nhất thiết chỉ sử dụng một nguồn. Doanh nghiệp có thể dùng vốn chủ sở hữu cho phần đầu tư có rủi ro cao, nợ dài hạn cho tài sản cố định và hạn mức ngắn hạn cho biến động vốn lưu động. Cách kết hợp này phân bổ từng loại nhu cầu vốn vào nguồn tài trợ có đặc điểm phù hợp hơn thay vì buộc một nguồn vốn phải đáp ứng mọi mục đích.

Lựa chọn nguồn tài trợ phù hợp là bài toán cân bằng giữa thời hạn, chi phí, khả năng trả nợ, rủi ro và quyền kiểm soát. Nguồn vốn rẻ nhất chưa chắc là nguồn vốn tốt nhất nếu kỳ hạn không phù hợp hoặc làm tăng áp lực thanh khoản; nguồn vốn không yêu cầu trả nợ cũng chưa chắc tối ưu nếu mức pha loãng quyền sở hữu quá lớn.

Trình tự hợp lý là xác định mục đích sử dụng vốn, ghép kỳ hạn tài trợ với thời gian tạo dòng tiền, tính tổng chi phí, kiểm tra khả năng trả nợ trong điều kiện bất lợi và cuối cùng đánh giá các ràng buộc về tài sản cũng như quyền kiểm soát. Khi không có một nguồn nào đáp ứng tốt toàn bộ nhu cầu, kết hợp nhiều nguồn tài trợ theo từng mục đích thường tạo ra cấu trúc cân bằng hơn.