Lợi nhuận là gì và được hình thành thế nào?

Vì vậy, lợi nhuận không đồng nghĩa với doanh thu. Một doanh nghiệp có thể đạt doanh thu lớn nhưng lợi nhuận thấp nếu chi phí cũng tăng cao. Ngược lại, doanh thu không quá lớn nhưng kiểm soát chi phí tốt vẫn có thể tạo ra mức lợi nhuận tương đối cao

Lợi nhuận hình thành từ doanh thu và chi phí như thế nào?

Về bản chất, lợi nhuận được hình thành từ chênh lệch giữa phần doanh thu hoặc thu nhập doanh nghiệp tạo ra và phần chi phí cần bỏ ra để tạo ra kết quả đó

Có thể hình dung theo chuỗi:

Doanh thu → Trừ chi phí → Kết quả kinh doanh → Trừ các khoản liên quan và thuế → Lợi nhuận sau thuế

Trong mô hình đơn giản nhất:

Lợi nhuận = Doanh thu − Chi phí

Tuy nhiên, trong thực tế kế toán và phân tích kinh doanh, doanh nghiệp thường xác định nhiều cấp độ lợi nhuận khác nhau. Mỗi cấp độ loại trừ một nhóm chi phí nhất định nên phản ánh một khía cạnh khác nhau của hiệu quả kinh doanh

Doanh thu và chi phí không tác động đến lợi nhuận theo cùng một cách

Khi doanh thu tăng, lợi nhuận chỉ tăng nếu phần doanh thu tăng thêm lớn hơn các chi phí phát sinh để tạo ra nó. Nếu doanh thu tăng 10% nhưng tổng chi phí tăng nhanh hơn 10%, lợi nhuận có thể giảm

Ngược lại, khi doanh thu giữ nguyên nhưng doanh nghiệp giảm được chi phí mà không làm suy giảm tương ứng khả năng tạo doanh thu, lợi nhuận có thể tăng

Điều này cho thấy lợi nhuận là kết quả của mối quan hệ giữa doanh thu, chi phí và cơ cấu chi phí, chứ không phải chỉ phụ thuộc vào quy mô doanh thu

Các loại lợi nhuận phổ biến trong doanh nghiệp

Tùy mục đích phân tích, lợi nhuận có thể được nhìn nhận ở nhiều cấp độ. Việc phân biệt các cấp độ này giúp xác định doanh nghiệp đang tạo ra kết quả ở khâu nào và chi phí nào đang làm giảm lợi nhuận

Lợi nhuận gộp

Lợi nhuận gộp phản ánh phần còn lại sau khi lấy doanh thu thuần trừ giá vốn hàng bán

Lợi nhuận gộp = Doanh thu thuần − Giá vốn hàng bán

Chỉ tiêu này giúp đánh giá khả năng tạo ra phần chênh lệch từ hoạt động bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ trước khi tính tiếp các chi phí vận hành khác

Nếu doanh thu tăng nhưng giá vốn tăng nhanh hơn, lợi nhuận gộp có thể giảm. Vì vậy, chỉ nhìn vào doanh thu chưa đủ để đánh giá khả năng tạo lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh cốt lõi

Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh

Sau lợi nhuận gộp, doanh nghiệp còn phải chịu các chi phí phục vụ hoạt động như bán hàng, quản lý doanh nghiệp và các khoản chi phí hoạt động liên quan

Ở dạng khái quát:

Lợi nhuận hoạt động = Lợi nhuận gộp − Chi phí hoạt động

Chỉ tiêu này cho thấy hoạt động kinh doanh tạo ra bao nhiêu lợi nhuận sau khi trang trải các chi phí cần thiết để vận hành bộ máy và đưa sản phẩm, dịch vụ đến khách hàng

Lợi nhuận trước thuế

Lợi nhuận trước thuế phản ánh kết quả trước khi tính chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp. Ngoài hoạt động kinh doanh chính, kết quả này có thể chịu ảnh hưởng bởi doanh thu, chi phí tài chính và các khoản thu nhập hoặc chi phí khác tùy trường hợp

Lợi nhuận sau thuế

Lợi nhuận sau thuế là phần lợi nhuận còn lại sau khi doanh nghiệp ghi nhận chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định áp dụng

Đây thường là chỉ tiêu được quan tâm khi đánh giá kết quả cuối cùng của doanh nghiệp trong một kỳ, bởi nó phản ánh phần lợi nhuận còn lại sau các khoản chi phí và nghĩa vụ thuế liên quan

Vì sao doanh thu tăng nhưng lợi nhuận có thể giảm?

Doanh thu và lợi nhuận có quan hệ chặt chẽ nhưng không tăng giảm theo tỷ lệ cố định. Nguyên nhân nằm ở cấu trúc chi phí và khả năng chuyển doanh thu thành lợi nhuận

Giả sử doanh nghiệp tăng doanh thu từ 10 tỷ lên 12 tỷ đồng, tương đương tăng 20%. Nếu tổng chi phí tăng từ 9 tỷ lên 11,5 tỷ đồng, lợi nhuận lại giảm từ 1 tỷ xuống 0,5 tỷ đồng

Trong trường hợp này, doanh thu tăng nhưng chi phí tăng nhanh hơn doanh thu. Phần doanh thu bổ sung không đủ bù đắp mức chi phí tăng thêm

Một số nguyên nhân thường làm xuất hiện tình trạng này gồm:

·         Giá vốn tăng làm biên lợi nhuận gộp thu hẹp

·         Chi phí bán hàng tăng nhanh hơn doanh thu

·         Chi phí quản lý tăng làm giảm lợi nhuận hoạt động

·         Chi phí tài chính tăng làm giảm kết quả cuối cùng

·         Các khoản chi phí hoặc nghĩa vụ thuế phát sinh làm giảm lợi nhuận sau thuế

Do đó, khi đánh giá kết quả kinh doanh, cần xem đồng thời doanh thu, chi phí và lợi nhuận, thay vì sử dụng doanh thu như một chỉ báo duy nhất

Những yếu tố quyết định mức lợi nhuận của doanh nghiệp

Lợi nhuận chịu tác động của nhiều yếu tố, nhưng có thể quy về hai nhóm chính: khả năng tạo doanh thu và khả năng kiểm soát chi phí

Quy mô và cơ cấu doanh thu

Doanh thu lớn tạo ra nền tảng để hình thành lợi nhuận, nhưng cơ cấu doanh thu cũng quan trọng. Hai doanh nghiệp có cùng doanh thu vẫn có thể tạo ra lợi nhuận rất khác nhau nếu giá bán, sản phẩm, dịch vụ và tỷ suất lợi nhuận trên từng nhóm doanh thu khác nhau

Giá vốn và chi phí trực tiếp

Giá vốn quyết định phần doanh thu còn lại sau khi hoàn thành việc tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ. Khi giá vốn tăng mà giá bán không tăng tương ứng, lợi nhuận gộp sẽ chịu áp lực

Chi phí vận hành

Chi phí bán hàng, quản lý và các chi phí hoạt động khác ảnh hưởng trực tiếp đến phần lợi nhuận còn lại sau lợi nhuận gộp. Một doanh nghiệp có biên lợi nhuận gộp tốt nhưng chi phí vận hành quá lớn vẫn có thể tạo ra lợi nhuận hoạt động thấp

Chi phí tài chính và các khoản ngoài hoạt động chính

Lãi vay, chênh lệch tài chính và các khoản thu nhập hoặc chi phí khác có thể làm kết quả cuối cùng khác đáng kể so với lợi nhuận tạo ra từ hoạt động kinh doanh cốt lõi

Thuế và các khoản điều chỉnh liên quan

Lợi nhuận sau thuế không chỉ phụ thuộc vào kết quả kinh doanh trước thuế mà còn chịu ảnh hưởng của chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp và các yếu tố liên quan đến việc xác định nghĩa vụ thuế

Lợi nhuận được đánh giá như thế nào để hiểu đúng kết quả kinh doanh?

Một con số lợi nhuận riêng lẻ chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả kinh doanh. Cần đặt lợi nhuận trong mối quan hệ với doanh thu, chi phí và quy mô nguồn lực tạo ra kết quả đó

Một chỉ tiêu thường được sử dụng là biên lợi nhuận, thể hiện tỷ lệ lợi nhuận trên doanh thu

Biên lợi nhuận = Lợi nhuận / Doanh thu × 100%

Ví dụ, doanh nghiệp có doanh thu 10 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 1 tỷ đồng thì biên lợi nhuận sau thuế là 10%

Chỉ tiêu này giúp trả lời một câu hỏi khác với câu hỏi về quy mô lợi nhuận: cứ mỗi 100 đồng doanh thu, doanh nghiệp còn lại bao nhiêu đồng lợi nhuận sau khi đã tính các khoản tương ứng

Vì vậy, khi phân tích kết quả kinh doanh, nên xem xét ít nhất ba mối quan hệ:

·         Doanh thu cho biết quy mô tạo ra từ hoạt động kinh doanh

·         Chi phí cho biết nguồn lực đã sử dụng để tạo ra doanh thu

·         Lợi nhuận cho biết phần kết quả còn lại sau khi tính các chi phí tương ứng

Nếu doanh thu tăng nhưng biên lợi nhuận giảm liên tục, doanh nghiệp có thể đang tăng quy mô nhưng hiệu quả chuyển doanh thu thành lợi nhuận đang suy yếu. Ngược lại, lợi nhuận và biên lợi nhuận cùng cải thiện thường cho thấy khả năng tạo và giữ lại giá trị từ doanh thu đang tốt hơn, dù vẫn cần xem xét chất lượng và tính bền vững của kết quả

Những hiểu lầm thường gặp về lợi nhuận

Doanh thu cao đồng nghĩa với lợi nhuận cao là một trong những cách hiểu dễ gây nhầm lẫn nhất. Doanh thu chỉ phản ánh phần giá trị tạo ra từ hoạt động bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ, trong khi lợi nhuận phụ thuộc vào phần còn lại sau chi phí

Lợi nhuận tăng luôn có nghĩa doanh nghiệp hoạt động tốt hơn cũng chưa chắc đúng. Cần xem lợi nhuận tăng do doanh thu tăng, chi phí giảm, thay đổi cơ cấu hoạt động hay do những khoản thu nhập không mang tính thường xuyên

Lợi nhuận kế toán và tiền mặt là một cũng là cách hiểu không chính xác. Lợi nhuận được xác định theo nguyên tắc kế toán, trong khi dòng tiền phản ánh sự biến động của tiền và các khoản tương đương tiền. Vì vậy, một doanh nghiệp có thể ghi nhận lợi nhuận nhưng vẫn gặp vấn đề về dòng tiền trong một thời điểm nhất định

Những khác biệt này cho thấy cần xác định rõ đang nói đến loại lợi nhuận nào, trong kỳ nào và được hình thành từ những khoản doanh thu, chi phí nào

Lợi nhuận là kết quả được hình thành từ mối quan hệ giữa doanh thu và chi phí. Công thức khái quát lợi nhuận = doanh thu − chi phí giúp hình dung bản chất, nhưng để phân tích kết quả kinh doanh cần xem xét từng cấp độ như lợi nhuận gộp, lợi nhuận hoạt động, lợi nhuận trước thuế và lợi nhuận sau thuế

Điểm quan trọng nhất là doanh thu tăng không tự động tạo ra lợi nhuận tăng. Muốn hiểu đúng kết quả kinh doanh, cần theo dõi đồng thời quy mô doanh thu, cấu trúc chi phí, mức lợi nhuận và biên lợi nhuận trong cùng một kỳ cũng như qua các kỳ liên tiếp