Phân bổ tài sản là gì và được thực hiện thế nào?

Phân bổ tài sản là việc chia vốn đầu tư giữa các nhóm tài sản khác nhau, chẳng hạn cổ phiếu, trái phiếu và tiền mặt, theo một tỷ trọng nhất định. Mục tiêu không phải chỉ là chọn tài sản có khả năng sinh lời cao nhất mà là xây dựng một cơ cấu phù hợp với mục tiêu tài chính, thời gian đầu tư và mức rủi ro nhà đầu tư có thể chấp nhận.

Có thể hình dung phân bổ tài sản theo công thức:

Danh mục đầu tư = Các nhóm tài sản Tỷ trọng của từng nhóm Mục tiêu đầu tư Mức rủi ro phù hợp

Ví dụ, một danh mục có 60% cổ phiếu, 30% trái phiếu và 10% tiền mặt có cấu trúc phân bổ khác với danh mục gồm 30% cổ phiếu, 50% trái phiếu và 20% tiền mặt. Hai danh mục có thể hướng tới cùng một mục tiêu nhưng có mức biến động và khả năng chịu thua lỗ khác nhau.

Điểm quan trọng là không có một tỷ trọng tài sản phù hợp cho mọi nhà đầu tư hoặc mọi mục tiêu. Cơ cấu phù hợp có thể thay đổi khi thời gian đến mục tiêu, khả năng chịu rủi ro hoặc tình hình tài chính thay đổi.

Phân bổ tài sản dựa trên những yếu tố nào?

Mục tiêu tài chính

Mục tiêu xác định số tiền cần tích lũy và thời điểm cần sử dụng vốn. Tiền dành cho một mục tiêu dài hạn như nghỉ hưu có thể được phân bổ khác với tiền dự kiến dùng trong thời gian ngắn cho một khoản chi tiêu lớn.

Một mục tiêu càng cụ thể về số tiền và thời điểm sử dụng, việc xác định tỷ trọng tài sản càng có cơ sở hơn.

Thời gian đầu tư

Thời gian đầu tư là khoảng thời gian dự kiến từ khi bắt đầu đầu tư đến khi cần sử dụng tiền.

Với thời gian dài, nhà đầu tư có nhiều khả năng chịu được các giai đoạn thị trường biến động. Ngược lại, nếu thời điểm sử dụng vốn đã gần, một khoản giảm giá lớn đúng lúc cần tiền có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến mục tiêu.

Vì vậy, cùng một người nhưng có thể cần các cơ cấu phân bổ khác nhau cho hai mục tiêu có thời hạn khác nhau.

Khả năng và mức sẵn sàng chịu rủi ro

Khả năng chịu rủi ro liên quan đến việc nhà đầu tư có đủ nguồn lực để hấp thụ khoản thua lỗ hay không. Mức sẵn sàng chịu rủi ro lại phản ánh tâm lý của nhà đầu tư trước biến động và khả năng chấp nhận mất một phần vốn để đổi lấy cơ hội lợi nhuận cao hơn.

Hai yếu tố này không nhất thiết giống nhau. Một người có thể muốn đầu tư rất mạo hiểm nhưng lại không có khả năng tài chính để chịu một khoản giảm giá lớn.

Nhu cầu thanh khoản

Nếu vốn có khả năng phải sử dụng trong ngắn hạn, khả năng chuyển đổi thành tiền và mức biến động của tài sản trở thành yếu tố quan trọng. Do đó, phân bổ tài sản không chỉ là bài toán lợi nhuận và rủi ro mà còn liên quan đến thời điểm cần tiền.

Phân bổ tài sản được thực hiện như thế nào?

Quá trình phân bổ tài sản có thể triển khai theo một chuỗi quyết định:

Xác định mục tiêu → Xác định thời hạn → Đánh giá rủi ro → Chọn nhóm tài sản → Xác định tỷ trọng → Theo dõi và tái cân bằng

Bước 1: Xác định mục tiêu và thời hạn

Trước tiên cần xác định:

·         Mục tiêu cần đạt là gì

·         Cần bao nhiêu vốn

·         Khi nào cần sử dụng vốn

·         Có thể bổ sung thêm tiền trong quá trình đầu tư hay không

Những thông tin này tạo ra giới hạn thực tế cho mức rủi ro có thể chấp nhận.

Bước 2: Đánh giá rủi ro

Cần xem xét đồng thời khả năng chịu lỗ và mức sẵn sàng chấp nhận biến động.

Một danh mục có tỷ trọng tài sản biến động cao hơn có thể tạo ra cơ hội tăng trưởng lớn hơn nhưng cũng có thể trải qua mức giảm giá đáng kể. Vì vậy, tỷ trọng không nên được xác định chỉ dựa trên kỳ vọng lợi nhuận.

Bước 3: Chọn các nhóm tài sản

Các nhóm tài sản thường được xem xét gồm cổ phiếu, trái phiếu và tiền mặt hoặc các tài sản tương đương tiền. Tùy mục tiêu và phạm vi danh mục, nhà đầu tư có thể xem xét thêm các nhóm tài sản khác.

Mỗi nhóm có đặc điểm riêng về biến động, khả năng sinh lời, thanh khoản và mức độ nhạy cảm với điều kiện thị trường.

Bước 4: Xác định tỷ trọng

Tỷ trọng cho từng nhóm tài sản được thiết lập để cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng và khả năng chịu rủi ro.

Không nên hiểu tỷ trọng là một con số cố định áp dụng cho tất cả mọi người. Ví dụ 60% cổ phiếu không tự động là “an toàn” hay “mạo hiểm”; ý nghĩa của tỷ trọng này phụ thuộc vào mục tiêu, thời hạn và khả năng chịu biến động của người sở hữu danh mục.

Bước 5: Theo dõi và tái cân bằng

Sau một thời gian, giá trị các nhóm tài sản có thể tăng giảm với tốc độ khác nhau. Khi đó, tỷ trọng thực tế có thể lệch khỏi cơ cấu ban đầu và khiến mức rủi ro của danh mục thay đổi.

Tái cân bằng là việc đưa danh mục trở lại cơ cấu mục tiêu. Việc này có thể được thực hiện theo định kỳ hoặc khi tỷ trọng của một nhóm tài sản lệch quá một ngưỡng đã đặt trước.

Phân bổ tài sản khác đa dạng hóa danh mục thế nào?

Phân bổ tài sản và đa dạng hóa có liên quan nhưng không đồng nhất.

Phân bổ tài sản tập trung vào câu hỏi: Vốn được chia bao nhiêu cho từng nhóm tài sản?

Đa dạng hóa tập trung vào câu hỏi: Vốn trong mỗi nhóm được phân tán giữa những khoản đầu tư nào để hạn chế rủi ro tập trung?

Ví dụ, một danh mục có 80% cổ phiếu và 20% trái phiếu đã có phân bổ giữa hai nhóm tài sản. Nhưng nếu 80% phần cổ phiếu chỉ nằm ở một doanh nghiệp, danh mục vẫn có rủi ro tập trung cao.

Do đó, một danh mục có thể:

·         Có phân bổ tài sản nhưng đa dạng hóa chưa tốt

·         Đa dạng hóa trong từng nhóm tài sản

·         Kết hợp cả phân bổ tài sản và đa dạng hóa

Đa dạng hóa cũng không bảo đảm danh mục không bị thua lỗ. Nó chủ yếu nhằm giảm mức độ phụ thuộc của toàn bộ danh mục vào một khoản đầu tư hoặc một nhóm tài sản cụ thể.

Khi nào nên thay đổi phân bổ tài sản?

Không nên thay đổi tỷ trọng chỉ vì một nhóm tài sản vừa tăng giá mạnh hoặc giảm giá mạnh. Một biến động ngắn hạn của thị trường không tự động làm thay đổi mục tiêu tài chính hay khả năng chịu rủi ro của nhà đầu tư.

Việc xem xét lại phân bổ có cơ sở hơn khi xuất hiện thay đổi về:

·         Thời gian còn lại đến mục tiêu

·         Mục tiêu tài chính

·         Tình hình thu nhập và tài chính

·         Nhu cầu thanh khoản

·         Khả năng chịu rủi ro

·         Mức sẵn sàng chịu biến động

Cần phân biệt thay đổi phân bổ với tái cân bằng. Tái cân bằng nhằm đưa danh mục trở về cơ cấu mục tiêu ban đầu. Thay đổi phân bổ có nghĩa là chính cơ cấu mục tiêu đã được điều chỉnh vì mục tiêu, thời hạn hoặc điều kiện của nhà đầu tư thay đổi.

Những sai lầm thường gặp khi phân bổ tài sản

Chọn tỷ trọng theo một công thức cố định

Một tỷ lệ phổ biến trên thị trường không thể mặc nhiên phù hợp với mọi mục tiêu. Tỷ trọng cần xuất phát từ hoàn cảnh và mục tiêu cụ thể của danh mục.

Chỉ quan tâm đến lợi nhuận kỳ vọng

Nếu chỉ tập trung vào khả năng sinh lời mà bỏ qua thời điểm cần tiền và khả năng chịu lỗ, danh mục có thể chịu biến động lớn hơn mức nhà đầu tư có thể chấp nhận.

Nhầm phân bổ với đa dạng hóa

Có nhiều loại tài sản không đồng nghĩa với việc danh mục đã được đa dạng hóa tốt. Cần xem xét cả mức độ tập trung bên trong từng nhóm.

Điều chỉnh danh mục theo cảm xúc

Tăng tỷ trọng vào tài sản vừa tăng mạnh hoặc bán tháo sau một đợt giảm giá có thể khiến cơ cấu danh mục lệch khỏi mục tiêu ban đầu.

Không xem xét lại danh mục

Phân bổ phù hợp tại thời điểm bắt đầu chưa chắc còn phù hợp sau nhiều năm. Khi mục tiêu, thời hạn hoặc mức chịu rủi ro thay đổi, cơ cấu danh mục cũng có thể cần được đánh giá lại.

Phân bổ tài sản vì vậy không phải là việc tìm một tỷ lệ “đúng” duy nhất. Bản chất của nó là xác định cơ cấu vốn phù hợp với mục tiêu, thời gian đầu tư, khả năng chịu rủi ro và nhu cầu sử dụng tiền, sau đó theo dõi để duy trì cơ cấu đó hoặc điều chỉnh khi điều kiện thực sự thay đổi.

Phân bổ tài sản là cách xác định tỷ trọng vốn giữa các nhóm tài sản nhằm cân bằng mục tiêu đầu tư với mức rủi ro có thể chấp nhận. Quyết định này nên bắt đầu từ mục tiêu và thời hạn sử dụng tiền, sau đó mới xác định mức rủi ro, nhóm tài sản và tỷ trọng phù hợp. Khi danh mục biến động theo thời gian, tái cân bằng giúp đưa tỷ trọng trở lại mức mục tiêu, còn thay đổi phân bổ chỉ nên thực hiện khi chính mục tiêu hoặc điều kiện của nhà đầu tư đã thay đổi.