Các hình thức đầu tư vào doanh nghiệp

Điểm cần lưu ý là khái niệm “hình thức đầu tư vào doanh nghiệp” trong thực tế thường được dùng hẹp hơn để chỉ việc nhà đầu tư đưa vốn vào một doanh nghiệp đã có hoặc thành lập doanh nghiệp mới. Vì vậy, cần phân biệt các hình thức theo Luật Đầu tư với những giao dịch trực tiếp làm phát sinh hoặc thay đổi quyền sở hữu vốn trong doanh nghiệp.

Thành lập tổ chức kinh tế

Đây là hình thức nhà đầu tư bỏ vốn để thành lập một tổ chức kinh tế mới. Theo Luật Đầu tư hiện hành, nhà đầu tư trong nước thành lập tổ chức kinh tế theo pháp luật về doanh nghiệp và pháp luật tương ứng với từng loại hình tổ chức kinh tế. Nhà đầu tư nước ngoài cũng có thể thành lập tổ chức kinh tế nhưng phải đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường dành cho nhà đầu tư nước ngoài

Về bản chất, hình thức này khác với việc mua vốn của một doanh nghiệp đang tồn tại:

·         Thành lập mới: vốn được đưa vào tổ chức kinh tế mới được hình thành

·         Mua cổ phần hoặc phần vốn góp: nhà đầu tư tham gia vào doanh nghiệp đã tồn tại

·         Góp thêm vốn: nhà đầu tư đưa thêm tài sản vào doanh nghiệp theo cơ chế tăng vốn phù hợp

Vì vậy, nếu mục tiêu là “đầu tư vào doanh nghiệp” theo nghĩa thành lập một doanh nghiệp để trực tiếp triển khai hoạt động kinh doanh, đây là hình thức cần xem xét đầu tiên.

Góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp

Đây là nhóm hình thức trực tiếp nhất khi nhà đầu tư muốn đầu tư vào một tổ chức kinh tế đã tồn tại. Điều 21 Luật Đầu tư 2025 xác nhận nhà đầu tư có quyền góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp của tổ chức kinh tế

Có thể phân biệt ba giao dịch như sau:

Góp vốn là việc nhà đầu tư đưa vốn vào tổ chức kinh tế theo cơ chế góp vốn của loại hình doanh nghiệp tương ứng. Giao dịch này có thể làm tăng vốn của doanh nghiệp hoặc hình thành quyền sở hữu vốn theo quy định áp dụng cho doanh nghiệp.

Mua cổ phần thường áp dụng đối với công ty cổ phần. Nhà đầu tư có thể mua cổ phần theo cơ chế phát hành hoặc nhận chuyển nhượng cổ phần theo quy định tương ứng.

Mua phần vốn góp áp dụng đối với các loại hình doanh nghiệp có phần vốn góp thay vì cổ phần. Nhà đầu tư nhận chuyển nhượng phần vốn theo quy định của loại hình doanh nghiệp đó.

Điểm quan trọng là không nên đồng nhất “góp vốn” với “mua phần vốn”. Góp vốn về bản chất là đưa tài sản vào doanh nghiệp theo cơ chế tạo hoặc tăng vốn; còn mua cổ phần, phần vốn góp thường gắn với việc nhận quyền sở hữu vốn từ doanh nghiệp hoặc chủ sở hữu, thành viên, cổ đông hiện hữu tùy trường hợp.

Đối với nhà đầu tư nước ngoài, Luật Đầu tư 2025 còn đặt ra các điều kiện về tiếp cận thị trường, quốc phòng, an ninh và một số điều kiện liên quan đến đất đai. Một số trường hợp phải đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp trước khi thay đổi thành viên hoặc cổ đông

Thực hiện dự án đầu tư

“Thực hiện dự án đầu tư” là một hình thức đầu tư độc lập được Luật Đầu tư quy định. Dự án đầu tư được hiểu là tập hợp đề xuất bỏ vốn trung hạn hoặc dài hạn để tiến hành hoạt động đầu tư kinh doanh tại một địa bàn cụ thể trong một khoảng thời gian xác định

Hình thức này khác với việc đơn thuần mua cổ phần hoặc phần vốn góp. Nhà đầu tư có thể trực tiếp triển khai một dự án kinh doanh với các mục tiêu, quy mô, địa điểm và tiến độ cụ thể.

Do đó, khi xác định hình thức đầu tư, cần xem xét bản chất giao dịch:

·         Nếu mục tiêu chính là sở hữu vốn trong doanh nghiệp: xem xét góp vốn, mua cổ phần hoặc mua phần vốn góp

·         Nếu mục tiêu là bỏ vốn để triển khai một dự án kinh doanh: xem xét hình thức thực hiện dự án đầu tư

·         Nếu mục tiêu là thành lập một pháp nhân mới: xem xét hình thức thành lập tổ chức kinh tế

Đầu tư theo hợp đồng BCC

BCC là hợp đồng được ký giữa các nhà đầu tư nhằm hợp tác kinh doanh, phân chia lợi nhuận hoặc sản phẩm mà không thành lập tổ chức kinh tế

Điểm khác biệt quan trọng của BCC là các bên hợp tác với nhau nhưng không nhất thiết phải thành lập một doanh nghiệp mới để thực hiện hoạt động hợp tác. Luật Đầu tư 2025 quy định BCC giữa các nhà đầu tư trong nước được thực hiện theo pháp luật dân sự và pháp luật liên quan; BCC giữa nhà đầu tư trong nước với nhà đầu tư nước ngoài hoặc giữa các nhà đầu tư nước ngoài thuộc trường hợp phải thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo luật

Trong quá trình thực hiện BCC, các bên thành lập ban điều phối để thực hiện hợp đồng; chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của ban điều phối do các bên thỏa thuận

Vì vậy, BCC phù hợp hơn với mô hình hợp tác kinh doanh theo thỏa thuận thay vì mô hình nhà đầu tư trở thành cổ đông hoặc thành viên của một doanh nghiệp.

Các hình thức đầu tư và giao dịch cần phân biệt

Nếu câu hỏi chỉ tập trung vào việc đầu tư vào một doanh nghiệp, ba giao dịch cần phân biệt rõ nhất là góp vốn, mua cổ phần và mua phần vốn góp. Đây là nhóm được Điều 21 Luật Đầu tư 2025 quy định trực tiếp đối với việc đầu tư vào tổ chức kinh tế

Có thể khái quát:

Ngoài các hình thức trên, Luật Đầu tư 2025 còn dành một nhóm mở cho “các hình thức đầu tư, loại hình tổ chức kinh tế mới theo quy định của Chính phủ”

Khi lựa chọn hình thức đầu tư, không nên chỉ dựa vào tên giao dịch. Cần xác định mục tiêu thực tế là tạo doanh nghiệp mới, đưa thêm vốn vào doanh nghiệp, nhận chuyển nhượng quyền sở hữu vốn, triển khai dự án hay hợp tác kinh doanh. Sau đó mới xác định điều kiện và thủ tục pháp lý tương ứng.

Như vậy, nếu hiểu “hình thức đầu tư vào doanh nghiệp” theo nghĩa trực tiếp tham gia vốn vào tổ chức kinh tế, trọng tâm là góp vốn, mua cổ phần và mua phần vốn góp. Nếu xét toàn bộ các hình thức đầu tư tại Việt Nam theo Luật Đầu tư hiện hành, phạm vi rộng hơn và bao gồm cả thành lập tổ chức kinh tế, thực hiện dự án đầu tư, BCC và các hình thức mới theo quy định của Chính phủ