So sánh doanh nhân và nhà đầu tư

Vì vậy, cùng một người có thể vừa là doanh nhân vừa là nhà đầu tư. Một người sáng lập công ty và trực tiếp điều hành doanh nghiệp đang thực hiện vai trò doanh nhân. Khi người đó dùng tiền để mua cổ phiếu của một doanh nghiệp khác mà không trực tiếp vận hành doanh nghiệp ấy, họ đang thực hiện vai trò nhà đầu tư.

Doanh nhân tạo và vận hành hoạt động kinh doanh

Doanh nhân thường gắn với quá trình hình thành hoặc phát triển một tổ chức kinh doanh. Họ xác định cơ hội trên thị trường, tổ chức các nguồn lực và biến ý tưởng thành sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh có khả năng tạo doanh thu.

Vai trò này không đơn thuần là bỏ vốn. Vốn chỉ là một trong nhiều nguồn lực doanh nhân phải tổ chức. Họ còn phải kết hợp con người, công nghệ, tài sản, quan hệ với khách hàng, quy trình vận hành và chiến lược kinh doanh.

Cơ chế tạo giá trị của doanh nhân có thể hình dung theo chuỗi:

Cơ hội kinh doanh → tổ chức nguồn lực → sản phẩm hoặc dịch vụ → khách hàng → doanh thu → lợi nhuận và giá trị doanh nghiệp

Do đó, kết quả của doanh nhân phụ thuộc đáng kể vào khả năng thực thi. Hai người có thể nhìn thấy cùng một cơ hội và có lượng vốn tương đương nhưng tạo ra kết quả rất khác nhau vì cách xây dựng sản phẩm, tuyển dụng nhân sự, kiểm soát chi phí hoặc tiếp cận thị trường khác nhau.

Doanh nhân cũng thường phải trực tiếp hoặc gián tiếp chịu trách nhiệm cho nhiều quyết định liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp như:

·         Xác định sản phẩm hoặc dịch vụ

·         Xây dựng mô hình kinh doanh

·         Tuyển dụng và tổ chức nhân sự

·         Tìm kiếm và phục vụ khách hàng

·         Quản lý dòng tiền

·         Phân bổ nguồn lực

·         Điều chỉnh chiến lược khi thị trường thay đổi

Tuy nhiên, không phải doanh nhân nào cũng trực tiếp xử lý mọi hoạt động hằng ngày. Khi doanh nghiệp phát triển, người sáng lập có thể giao quyền vận hành cho đội ngũ quản lý nhưng vẫn giữ vai trò định hướng, kiểm soát hoặc phát triển doanh nghiệp.

Nhà đầu tư phân bổ vốn để tìm kiếm lợi nhuận

Nhà đầu tư có trọng tâm khác. Thay vì nhất thiết phải xây dựng một hoạt động kinh doanh mới, họ đưa vốn vào một tài sản hoặc tổ chức đã tồn tại hoặc đang được hình thành với kỳ vọng nhận lại giá trị lớn hơn trong tương lai.

Đối tượng đầu tư có thể rất đa dạng như cổ phiếu, trái phiếu, doanh nghiệp tư nhân, dự án hoặc những loại tài sản phù hợp khác.

Cơ chế cơ bản của hoạt động đầu tư là:

Vốn → lựa chọn tài sản hoặc cơ hội → nắm giữ → dòng tiền hoặc tăng giá trị → lợi nhuận

Nguồn lợi ích của nhà đầu tư thay đổi tùy loại tài sản. Với cổ phiếu, lợi nhuận có thể đến từ cổ tức và chênh lệch giá. Với công cụ nợ, nguồn thu có thể bao gồm lãi. Với việc góp vốn trực tiếp vào doanh nghiệp, lợi ích có thể đến từ phân phối lợi nhuận hoặc sự gia tăng giá trị phần sở hữu.

Nhiệm vụ quan trọng của nhà đầu tư vì thế nằm ở quyết định phân bổ vốn. Họ cần đánh giá mối quan hệ giữa lợi nhuận kỳ vọng và những rủi ro phải chấp nhận.

Nhà đầu tư có thể nghiên cứu:

·         Khả năng sinh lời của tài sản

·         Giá mua so với giá trị kỳ vọng

·         Triển vọng của doanh nghiệp hoặc dự án

·         Dòng tiền

·         Mức độ rủi ro

·         Khả năng thanh khoản

·         Thời gian dự kiến nắm giữ

·         Mức độ tập trung của danh mục

Một nhà đầu tư không nhất thiết phải trực tiếp vận hành tài sản mình đầu tư. Đây là một trong những điểm phân biệt quan trọng nhất với vai trò doanh nhân.

Mục tiêu của doanh nhân và nhà đầu tư khác nhau ở đâu?

Cả doanh nhân và nhà đầu tư đều có thể hướng đến lợi nhuận, nhưng con đường tạo ra lợi nhuận khác nhau.

Doanh nhân chủ yếu cố gắng làm tăng giá trị bằng việc xây dựng và cải thiện hoạt động kinh doanh. Nếu doanh nghiệp chưa tạo được sản phẩm phù hợp với thị trường, chi phí quá cao hoặc tổ chức vận hành kém, doanh nhân phải tìm cách thay đổi những yếu tố đó.

Nhà đầu tư chủ yếu tạo kết quả thông qua quyết định lựa chọn và phân bổ vốn. Họ phải xác định nên đưa vốn vào đâu, với mức giá nào, trong thời gian bao lâu và rủi ro đó có phù hợp hay không.

Có thể tóm tắt sự khác biệt như sau:

Sự khác nhau này mang tính vai trò chứ không phải ranh giới tuyệt đối giữa hai nhóm người.

Cách doanh nhân và nhà đầu tư chịu rủi ro cũng khác nhau

Doanh nhân thường có mức độ gắn kết rất cao với một doanh nghiệp. Ngoài tiền vốn, họ có thể đầu tư nhiều năm làm việc, kiến thức chuyên môn, mạng lưới quan hệ và uy tín nghề nghiệp vào tổ chức đó.

Do vậy, rủi ro của doanh nhân có thể đồng thời xuất hiện ở nhiều lớp: sản phẩm không được thị trường chấp nhận, doanh thu không đủ, chi phí vượt khả năng tài chính, mất nhân sự quan trọng hoặc chiến lược cạnh tranh không hiệu quả.

Nhà đầu tư cũng chịu rủi ro, nhưng cấu trúc rủi ro có thể khác. Tùy khoản đầu tư, họ có thể gặp rủi ro thị trường, tín dụng, thanh khoản, định giá hoặc doanh nghiệp mà họ đầu tư hoạt động không đạt kỳ vọng.

Một khác biệt đáng chú ý là khả năng phân tán vốn.

Nhà đầu tư có thể chia vốn vào nhiều tài sản khác nhau thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một khoản đầu tư. Trong khi đó, một doanh nhân đang xây dựng công ty thường tập trung phần đáng kể thời gian, năng lực và đôi khi cả tài sản của mình vào chính doanh nghiệp đó.

Điều này không có nghĩa doanh nhân luôn rủi ro hơn nhà đầu tư. Một nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy lớn hoặc tập trung vốn vào tài sản có biến động cao vẫn có thể chịu rủi ro rất lớn. Mức rủi ro thực tế phụ thuộc cách mỗi người triển khai vai trò của mình.

Quyền kiểm soát là điểm phân biệt quan trọng

Doanh nhân thường cần quyền ra quyết định đủ lớn để thực hiện mô hình kinh doanh. Họ phải có khả năng thay đổi sản phẩm, nhân sự, quy trình hoặc chiến lược khi tình hình thực tế thay đổi.

Nhà đầu tư không nhất thiết có quyền kiểm soát như vậy.

Một người mua một lượng nhỏ cổ phiếu của một công ty đại chúng có quyền lợi kinh tế gắn với công ty nhưng không trực tiếp quyết định doanh nghiệp tuyển ai, bán sản phẩm nào hay triển khai chiến dịch kinh doanh ra sao.

Ngược lại, một nhà đầu tư sở hữu tỷ lệ vốn lớn có thể có quyền biểu quyết hoặc khả năng ảnh hưởng đáng kể đến doanh nghiệp. Trong đầu tư tư nhân, nhà đầu tư cũng có thể tham gia hội đồng quản trị hoặc tham gia những quyết định chiến lược nhất định.

Vì vậy, không nên phân biệt hai vai trò chỉ bằng tiêu chí “có tham gia quản lý hay không”.

Điểm chính xác hơn là:

·         Doanh nhân sử dụng năng lực tổ chức và thực thi kinh doanh như một cơ chế trung tâm để tạo giá trị

·         Nhà đầu tư sử dụng việc phân bổ vốn và quyền sở hữu tài sản như một cơ chế trung tâm để tìm kiếm lợi nhuận

Mức độ kiểm soát cụ thể có thể thay đổi trong từng trường hợp.

Một người có thể vừa là doanh nhân vừa là nhà đầu tư

Đây là điểm dễ gây nhầm lẫn nhất khi so sánh doanh nhân và nhà đầu tư.

Giả sử một người bỏ 2 tỷ đồng thành lập công ty, xây dựng sản phẩm, tuyển nhân viên, tìm khách hàng và trực tiếp đưa ra các quyết định kinh doanh. Trong trường hợp này, người đó vừa góp vốn vừa thực hiện chức năng doanh nhân.

Nếu sau đó họ dùng một phần tài sản cá nhân mua cổ phiếu của những công ty khác để nhận cổ tức hoặc kỳ vọng giá cổ phiếu tăng, đối với các khoản vốn đó họ đang đóng vai trò nhà đầu tư.

Tương tự, một nhà đầu tư góp vốn cho một công ty khởi nghiệp không tự động trở thành doanh nhân của công ty đó. Nếu hoạt động chủ yếu của họ là cung cấp vốn, đánh giá khoản đầu tư và giám sát quyền lợi sở hữu, vai trò trung tâm vẫn là nhà đầu tư.

Ngược lại, người sáng lập vẫn có thể được xem là doanh nhân dù họ cũng đầu tư vốn của chính mình vào doanh nghiệp.

Do đó, câu hỏi hữu ích không phải là “người này là doanh nhân hay nhà đầu tư?” trong mọi trường hợp, mà là:

“Trong hoạt động đang xét, người này tạo giá trị chủ yếu bằng việc xây dựng doanh nghiệp hay bằng việc phân bổ vốn?”

Câu hỏi này giúp xác định vai trò chính xác hơn.

Doanh nhân và nhà đầu tư đều tham gia quá trình tạo ra giá trị kinh tế nhưng đảm nhiệm những chức năng khác nhau. Doanh nhân chủ yếu tạo giá trị bằng cách phát hiện cơ hội, tổ chức nguồn lực và xây dựng hoạt động kinh doanh; nhà đầu tư chủ yếu tìm kiếm lợi nhuận bằng cách lựa chọn và phân bổ vốn vào những tài sản hoặc cơ hội phù hợp.

Ranh giới giữa hai vai trò không tuyệt đối. Một doanh nhân có thể đồng thời là nhà đầu tư và một nhà đầu tư có thể trở thành doanh nhân khi trực tiếp xây dựng một hoạt động kinh doanh. Vì vậy, cách phân biệt hữu ích nhất là xem xét mục tiêu trực tiếp, cơ chế tạo giá trị và mức độ tham gia vào hoạt động kinh doanh, thay vì chỉ dựa vào việc một người có bỏ tiền vào doanh nghiệp hay không.

Doanh nhân có phải là nhà đầu tư không?

Không nhất thiết. Doanh nhân có thể đầu tư vốn vào chính doanh nghiệp của mình, nhưng đặc trưng của vai trò doanh nhân nằm ở việc tổ chức và phát triển hoạt động kinh doanh. Nhà đầu tư được xác định chủ yếu bởi hoạt động phân bổ vốn với kỳ vọng nhận được lợi ích trong tương lai.

Nhà đầu tư có cần trực tiếp điều hành doanh nghiệp không?

Không. Nhà đầu tư có thể sở hữu một phần doanh nghiệp nhưng không trực tiếp tham gia hoạt động vận hành. Mức độ tham gia phụ thuộc hình thức đầu tư, tỷ lệ sở hữu và quyền gắn với khoản đầu tư.

Người sáng lập công ty là doanh nhân hay nhà đầu tư?

Người sáng lập có thể đồng thời thực hiện cả hai vai trò. Khi xây dựng và điều hành công ty, họ đóng vai trò doanh nhân; khi bỏ vốn và sở hữu phần lợi ích kinh tế trong công ty, họ đồng thời có yếu tố của nhà đầu tư.

Điểm khác biệt quan trọng nhất giữa doanh nhân và nhà đầu tư là gì?

Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở cơ chế tạo giá trị. Doanh nhân tập trung xây dựng và phát triển hoạt động kinh doanh, còn nhà đầu tư tập trung phân bổ vốn vào tài sản hoặc cơ hội có khả năng tạo lợi nhuận.